ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಲಾಂಛನದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ತಲೆಯ ಪಕ್ಷಿ – ಗಂಡಭೇರುಂಡ ಎಂಬ ದೈವಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿಹ್ನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಲೇಖನವಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಕನ್ನಡಿಗರು ನೋಡಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅರ್ಥ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಗಂಡಭೇರುಂಡನ ಕಥೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನರಸಿಂಹ ಅವತಾರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಶಿವನ ಶರಭ ಅವತಾರವರೆಗಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಹೋರಾಟದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಶಕ್ತಿ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಪುರಾಣಗಳು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡಭೇರುಂಡನು ಹೊಯ್ಸಳರು, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ, ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಬಳ್ಳಿಗಾವಿ, ಬೇಲೂರು, ಹಂಪಿ, ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ಮೊದಲಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಲಾಂಛನವಾಗಿ ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಗಂಡಭೇರುಂಡ, 1956ರ ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಲಾಂಛನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕೃತಿಯಾಯಿತು. ಎರಡು ತಲೆಗಳು ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಗಂಡಭೇರುಂಡ ನಮಗೆ ಹೇಳುವ ಸಂದೇಶ ಒಂದೇ – ಶಕ್ತಿ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಳಕೆಯಾಗಬೇಕು.
